Burgemeester Dijksma niet meer te handhaven

Het Utrechtse Verzetsmonument op het Domplein is geen willekeurige plek in de stad. Het monument werd in 1949 onthuld door prins Bernhard en is opgericht ter nagedachtenis aan Utrechtse verzetsmannen en verzetsvrouwen die tijdens de Tweede Wereldoorlog omkwamen in de strijd tegen de Duitse bezetter. Op het monument staat letterlijk:

“Gedenk uw doden die den goeden strijd gestreden hebben in gerechtigheid.”

Dat monument is dus rechtstreeks verbonden aan de Nederlandse oorlogsslachtoffers van 1940 tot 1945.

Juist daarom is de ontstane rel in Utrecht zo explosief.

Volgens berichtgeving van onder meer De Telegraaf en DUIC werden de kransen van de Nationale Dodenherdenking die daar op 4 mei waren gelegd, achter het monument geplaatst om ruimte te maken voor kransen tijdens een Nakba herdenking. De gemeente Utrecht erkent inmiddels zelf dat dit “niet had mogen gebeuren”.

Meer dan een foutje

Dit is geen administratieve slordigheid meer. Dit raakt aan nationaal historisch besef, respect en fatsoen. Bij een monument voor Nederlandse oorlogsslachtoffers schuif je de 4 mei bloemen niet achteloos opzij alsof het decorstukken zijn die even in de weg staan. Dat is voor veel Nederlanders een directe belediging van de herinnering aan verzetsstrijders, gedeporteerden, vermoorde Joden, omgekomen militairen en burgers die hun leven verloren tijdens de bezetting.

Nog pijnlijker wordt het doordat dit gebeurde onder verantwoordelijkheid van het stadsbestuur zelf en dat de Burgemeester Dijksma er bloemen neerlegde terwijl ze de gedumpte bloemen van 4 mei een paar meter verder zag liggen.

Dat maakt het signaal desastreus.

Gevaarlijk precedent

De afgelopen jaren zijn op meerdere plekken in Nederland herdenkingsbloemen vernield, weggehaald of geschonden. Dat leidde telkens tot maatschappelijke verontwaardiging, juist omdat herdenkingsplaatsen in Nederland als bijna heilig worden beschouwd.
Door nu zelf bloemen van 4 mei letterlijk naar achteren te schuiven bij een verzetsmonument, normaliseert een gemeentebestuur gedrag dat eerder nog als respectloos en vandalisme werd veroordeeld. Het risico daarvan is groot. Want als overheden zelf de symbolische waarde van nationale herdenkingen relativeren, waarom zouden relschoppers of activisten dat dan nog serieus nemen?

Een burgemeester hoort te verbinden

Een burgemeester vertegenwoordigt alle inwoners van een stad. Juist daarom moet een burgemeester uiterste terughoudendheid betrachten bij uiterst gevoelige historische conflicten uit het buitenland. Maar hier gebeurde het tegenovergestelde.

Niet alleen werd deelgenomen aan een politiek uiterst beladen herdenking, ook gebeurde dat op een monument dat specifiek bedoeld is voor Nederlandse oorlogsslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Vervolgens werden de 4 mei kransen naar de achtergrond verplaatst. Dat is bestuurlijk onbegrijpelijk en onvergeeflijk.

De gemeente Utrecht erkent inmiddels dat het niet goed is gegaan. Maar de ernst daarvan lijkt nog steeds niet volledig te worden beseft.

Politieke verantwoordelijkheid

Wie de nationale herdenking van oorlogsslachtoffers ondergeschikt maakt aan actuele politieke symboliek beschadigt het vertrouwen in neutraal bestuur. Een burgemeester moet boven de partijen staan. Wanneer een burgemeester echter meewerkt aan een gebeurtenis die door een groot deel van de bevolking wordt ervaren als een vernedering van de 4 mei herdenking, dan ontstaat een fundamenteel gezagsprobleem.

Ontslag

De vraag is daarom gerechtvaardigd of Sharon Dijksma nog geloofwaardig kan functioneren als verbindend burgemeester van Utrecht. Want wat hier gebeurde was niet alleen respectloos. Het was beschamend. En voor veel Nederlanders simpelweg onvergeeflijk. Ze kan beter aftreden en als ze dat niet doet dan maar ontslag. Het vernederen van de oorlogsslachtoffers is onvergeeflijk.