Duitse islamitische organisaties veroordeelden na de aanslag in Berlijn niet alleen het geweld, maar onderbouwden ook vanuit de Koran waarom terrorisme nooit te rechtvaardigen is.
Door: A.H. Jacobs
Na de aanslag tijdens de Gay Pride in Berlijn werd een opvallend verschil zichtbaar tussen de reacties van Duitse en Nederlandse moslimorganisaties. Niet zozeer de snelheid waarmee werd gereageerd, maar vooral de manier waarop het geweld werd afgewezen, verdient aandacht.
Laat één misverstand direct uit de wereld helpen. Nederlandse moslimorganisaties hebben terroristische aanslagen in het verleden eveneens krachtig veroordeeld. Na de aanslagen in Parijs spraken verschillende organisaties over “barbaarse”, “laffe” en “onmenselijke” terreurdaden. De vraag is dus niet óf zij afstand nemen van terrorisme. Dat doen zij.
Het verschil zit in de manier waarop die boodschap wordt overgebracht.
Niet alleen veroordelen, maar ook uitleggen
Na de aanslag in Berlijn kwamen onder meer de Islamische Gemeinschaft Millî Görüş (IGMG) en de Zentralrat der Muslime vrijwel direct met verklaringen waarin zij niet alleen het geweld veroordeelden, maar ook uitlegden waarom terrorisme volgens de islam ontoelaatbaar is. Zij benadrukten dat het beschermen van menselijk leven een fundamentele opdracht binnen de islam is en dat extremisten religieuze teksten misbruiken om een ideologie van haat en geweld te rechtvaardigen.
Tijdens de interreligieuze herdenkingsbijeenkomst in de Berlijnse Marienkirche gaf islamitisch theologe Seyran Ateş daarvan een indrukwekkend voorbeeld. Zij verwees naar de bekende korantekst:
“Wie één mens doodt, is alsof hij de hele mensheid doodt; en wie één mens redt, is alsof hij de hele mensheid redt.”
Koran 5:32
Volgens Ateş bestaat er geen tegenstelling tussen de Koran en de democratische rechtsstaat. Gods naam mag nooit worden gebruikt om haat of geweld tegen homoseksuelen of andere minderheden te rechtvaardigen. Haar slotwoorden, “Liefde is halal“, werden een van de meest geciteerde uitspraken van de herdenking.
Juist deze religieuze onderbouwing maakt de Duitse verklaringen bijzonder krachtig.
Religieuze argumenten zijn onmisbaar in de strijd tegen radicalisering
Extremistische organisaties proberen hun geweld immers eveneens religieus te rechtvaardigen. Zij citeren selectief uit islamitische bronnen om jongeren ervan te overtuigen dat hun daden een religieuze plicht zouden zijn.
Een effectieve bestrijding van radicalisering vraagt daarom meer dan politieoptreden, strafrecht en veiligheidsdiensten. Zij vraagt ook om gezaghebbende islamitische organisaties die vanuit dezelfde religieuze bronnen duidelijk maken dat terroristen de islam misbruiken en dat hun ideologie haaks staat op de Koran.
Daarmee wordt extremisten precies datgene ontnomen waarop hun propaganda is gebaseerd: de suggestie dat zij namens de islam spreken.
Expliciete solidariteit met de getroffen gemeenschap
Nog iets viel op.
De Duitse verklaringen beperkten zich niet tot een algemene afwijzing van geweld. Meerdere organisaties benoemden expliciet dat niemand vanwege zijn seksuele gerichtheid of genderidentiteit slachtoffer van geweld mag worden. Daarmee erkenden zij niet alleen de slachtoffers, maar ook de specifieke gemeenschap waarop de aanslag was gericht.
Nederlandse verklaringen kiezen vaker voor algemenere formuleringen over geweld tegen “de samenleving” of “ons allemaal”. Dat is begrijpelijk. Tegelijkertijd verdient een gemeenschap die doelwit is van een terroristische aanslag ook expliciete solidariteit. Een duidelijke erkenning van de slachtoffers laat zien dat geweld tegen minderheden niet alleen wordt veroordeeld, maar ook werkelijk wordt gezien.
Goed voor vertrouwen én het imago van vreedzame moslims
De Duitse aanpak heeft nog een tweede belangrijk voordeel.
Na iedere islamistisch geïnspireerde aanslag vragen veel Nederlanders zich af hoe moslimorganisaties hier zelf tegen aankijken. Een algemene afwijzing van geweld is belangrijk, maar een religieuze onderbouwing vanuit de Koran maakt de boodschap overtuigender. Zij laat zien dat terrorisme niet alleen in strijd is met de wet, maar ook met de kernwaarden van de islam.
Dat kan bijdragen aan meer vertrouwen tussen moslims en niet moslims. Tegelijkertijd is het ook goed voor het imago van de grote meerderheid van vreedzame moslims. Door ondubbelzinnig duidelijk te maken dat geweld tegen homoseksuelen, minderheden en andere burgers nooit met de Koran kan worden gerechtvaardigd, wordt voorkomen dat extremisten het beeld bepalen van een wereldgodsdienst met bijna twee miljard gelovigen.
Een communicatiestijl die Nederland kan inspireren
Nederlandse moslimorganisaties hoeven daarvoor hun standpunten niet te veranderen. Die zijn vaak al duidelijk genoeg.
Wel kunnen zij iets leren van de communicatiestijl van hun Duitse collega’s. Door vaker expliciet uit te leggen waarom terrorisme volgens de Koran verboden is en waarom extremisten religieuze teksten misbruiken, wordt de boodschap sterker, geloofwaardiger en moeilijker verkeerd uit te leggen.
Een dergelijke aanpak helpt niet alleen bij het tegengaan van radicalisering, maar maakt ook duidelijk dat religieuze overtuiging en democratische rechtsstaat elkaar niet uitsluiten. Integendeel, de Duitse voorbeelden laten zien dat juist vanuit de islam een krachtig tegengeluid kan worden gegeven tegen haat, geweld en extremisme.
Conclusie
De strijd tegen extremisme wordt uiteindelijk niet alleen gevoerd in rechtszalen en door veiligheidsdiensten. Die wordt ook gevoerd in moskeeën, klaslokalen en huiskamers. Juist daar kunnen religieuze leiders en moslimorganisaties een belangrijke rol spelen.
De Duitse voorbeelden laten zien dat een heldere, religieus onderbouwde afwijzing van terrorisme niet alleen extremisten raakt waar het pijn doet, maar ook kan bijdragen aan meer onderling vertrouwen in een samenleving die na iedere aanslag opnieuw op zoek is naar verbinding. Dat is een aanpak die ook in Nederland navolging verdient.
Bronnen:
- Islamische Gemeinschaft Millî Görüş (IGMG), “Islamische Gemeinschaft verurteilt Angriff auf Berliner CSD”
- https://igmg.org/pressemitteilung/ Zentralrat der Muslime in Deutschland (ZMD), “Anschlag auf den Christopher Street Day in Berlin”
- https://zentralrat.de/36017.php Reuters, “German interior minister says signs point to Islamist attack at Berlin Pride event” (26 juli 2026)
- https://www.reuters.com/world/german-interior-minister-says-signs-point-islamist-attack-berlin-pride-event-2026-07-26/ Reuters, “Merz vows response to Berlin Pride attack amid outcry over suspect” (27 juli 2026)
- https://www.reuters.com/world/europe/merz-vows-response-berlin-pride-attack-amid-outcry-over-suspect-2026-07-27/ De Heilige Koran, Soera Al Ma’ida (5), vers 32. Beschikbaar via onder meer:
- https://quran.com/5/32
