Politieke samenwerking begint met koffie, duidelijke afspraken en het landsbelang boven het partij- en persoonlijkbelang.
Nederland raakt politiek steeds verder versnipperd. Iedere partij bewaakt haar eigen profiel, iedere afsplitsing begint opnieuw en ieder compromis dreigt als een nederlaag te worden verkocht. De Algemene Politieke Beschouwingen van de afgelopen dagen maakten zichtbaar hoe moeilijk het daardoor wordt om tot werkbare afspraken te komen. Een minderheidskabinet moet voortdurend onderhandelen om zijn plannen door de Kamer te krijgen.
Aan de linkerzijde hebben PvdA en GroenLinks met Pro gekozen voor bundeling. Een fusie levert op zichzelf geen extra Kamerzetels op, maar geeft wel één politieke organisatie, één koers en één onderhandelingspositie. Aan de rechterzijde lijkt een vergelijkbare fusie voorlopig ver weg. Samenwerking hoeft echter niet op een gezamenlijke partij te wachten.
VVD, PVV, JA21, Forum voor Democratie, BBB, SGP en de groep rond Gidi Markuszower zouden eens met elkaar koffie moeten drinken. Ook Mona Keijzer kan bij zo’n gesprek worden betrokken. De inzet: vaststellen welke concrete maatregelen zij gezamenlijk willen steunen en welke voorstellen zij gezamenlijk willen tegenhouden.
Daarvoor biedt de totstandkoming van Paars een bruikbare les. PvdA, VVD en D66 hadden grote onderlinge verschillen. De formatie van 1994 verliep ook bepaald niet zonder problemen. Toch lukte het uiteindelijk om afspraken te maken en verantwoordelijkheid te nemen. Politieke tegenstellingen hoeven samenwerking dus niet onmogelijk te maken.
Rechtse partijen kunnen beginnen met een beperkt aantal onderwerpen: migratie, woningbouw, veiligheid, bestaanszekerheid en overheidsuitgaven. Leg vast wat het doel is, hoe maatregelen worden betaald en wanneer resultaat moet worden geleverd. Partijen kunnen hun eigen identiteit behouden en tegelijkertijd gezamenlijk iets bereiken.
Ook electoraal is voortdurend aansturen op nieuwe verkiezingen een riskante strategie. Voor de groep rond Markuszower is een zelfstandig kiezersmandaat geen vanzelfsprekendheid. BBB moet haar positie verdedigen. Wilders heeft te maken met concurrentie op rechts. Ook VVD en JA21 hebben geen garantie op winst. Welke rol Mona Keijzer bij volgende verkiezingen speelt, blijft eveneens een factor van onzekerheid. Zetels die vandaag beschikbaar zijn, kunnen morgen verdwenen zijn.
Daarbij past wel een nuchtere rekensom. VVD, PVV, JA21, FVD, BBB en SGP behaalden bij de verkiezingen van 2025 samen 71 zetels. Afsplitsingen maken dat totaal niet groter. Voor een Kamermeerderheid zijn 76 zetels nodig. Samenwerking op rechts vraagt dus ook om het vermogen bij andere partijen aanvullende steun te vinden.
Juist daarom moeten persoonlijke vetes, uitsluitingen en partijpolitieke prestigegevechten ophouden de agenda te bepalen. Wie werkelijk beleid wil veranderen, moet kunnen onderhandelen, afspraken nakomen en een ander ook iets gunnen.
Het landsbelang vraagt om resultaat. Rechtse partijen moeten hun ego opzijzetten, aan tafel gaan en laten zien waarvoor hun gezamenlijke politieke gewicht kan worden ingezet. De kiezer heeft gestemd voor vertegenwoordiging en invloed. Daar hoort verantwoordelijkheid bij.
Bronnen
Algemene Politieke Beschouwingen:
https://nos.nl/collectie/14022/liveblog/2631197-eerdmans-ja21-ziet-totaaldeal-met-kabinet-niet-meer-gebeuren-brekelmans-vvd-lage-vermogensbelasting-verdedigbaar
Verkiezingsuitslag en zetelverdeling:
https://www.parlement.com/zetelverdeling-tweede-kamer
Totstandkoming Paars:
https://www.parlement.com/kabinetsformatie-1994
