Wie echt in armoede leeft, laat geen statiegeld liggen

Iedereen moet in Nederland kunnen rondkomen zonder in armoede te leven. Een uitkering moet voldoende zijn voor een sober maar menswaardig bestaan. Dat betekent niet dat iedereen recht heeft op luxe. Een eenvoudige televisie is ook een televisie en internet is tegenwoordig noodzakelijk, maar dat hoeft niet het duurste abonnement te zijn.

Toch valt één ding op. Statiegeld levert zonder ingewikkelde procedures direct geld op. Wie door Amsterdam loopt, ziet dagelijks mensen blikjes en flessen verzamelen. Opvallend genoeg zijn dat vaak arbeidsmigranten uit Oost Europa en mensen met een verslavingsprobleem.

Steeds meer soorten armoede

Het publieke debat kent inmiddels een indrukwekkende lijst aan nieuwe begrippen. Er wordt gesproken over energiearmoede, voedselarmoede, verzorgingsarmoede, menstruatiearmoede, mondzorgarmoede, vervoersarmoede, mobiliteitsarmoede, woonarmoede, waterarmoede, kledingarmoede, digitale armoede, vakantiearmoede, sportarmoede, cultuurarmoede, luierarmoede, babyarmoede, schoolspullenarmoede, laptoparmoede, brillenarmoede en nog tal van andere vormen.

De steeds langere lijst met begrippen als energiearmoede, menstruatiearmoede, verzorgingsarmoede, vervoersarmoede en digitale armoede lijkt vooral een vorm van politieke en maatschappelijke framing. Iedere nieuwe term trekt aandacht, levert publiciteit op en kan de basis vormen voor een nieuwe campagne, subsidieregeling of beleidsmaatregel.

Maar armoede zelf maakt geen onderscheid. Iemand leeft in armoede of niet. Wie werkelijk te weinig geld heeft, kan niet alleen de energierekening moeilijk betalen, maar vaak ook geen nieuwe kleding kopen, de tandarts uitstellen, minder gezond eten, niet op vakantie gaan en allerlei andere uitgaven niet doen. Dat zijn geen afzonderlijke vormen van armoede, maar verschillende gevolgen van hetzelfde financiële tekort. Maar wordt de armoede niet overdreven?

Een opvallende tegenstelling

Amsterdam telt ongeveer 40.000 inwoners met een bijstandsuitkering. Daarnaast wonen er duizenden studenten en jongeren met een beperkt inkomen en forse schulden. Juist van deze groepen zou verwacht kunnen worden dat iedere mogelijkheid om het inkomen aan te vullen wordt benut. Zeker de mensen die klagen dat ze geen eten kunnen kopen of andere noodzakelijk boodschappen.

Toch zie je hen nauwelijks met een boodschappentas langs afvalbakken lopen. Terwijl een volle tas met statiegeldblikjes en flessen op een drukke dag tientallen euro’s kan opleveren, met een beetje geluk kan je hiermee zelf je bijstandsinkomen verdubbelen. Je kunt in elk geval snel, binnen een paar uur, aan geld komen, veel sneller dan een aanvraag indienen bij de gemeente of goede doelen organisatie.

Gratis regelingen of zelf bijverdienen?

Nederland kent inmiddels tientallen, misschien wel honderd, regelingen voor mensen met een laag inkomen. Denk aan bijzondere bijstand, de Stadspas, voedselbanken, kledingbanken, energietoeslagen, sportregelingen, gemeentelijke minimavoorzieningen, schoolvoorzieningen en nog veel meer vormen van ondersteuning. Opinie020 heeft eerder al een enorme lijst gepubliceerd met armoede regelingen.

Dat roept een vraag op. Is het voor een deel van de doelgroep aantrekkelijker geworden om gebruik te maken van bestaande regelingen dan om zelf extra inkomen te verdienen? Blijkbaar hebben veel arbeidsmigranten minder moeite om letterlijk met hun handen in afvalbakken naar statiegeld te zoeken dan veel Nederlanders die aangeven nauwelijks rond te kunnen komen.

Tijd voor een eerlijk debat

Niemand ontkent dat er mensen zijn die buiten hun schuld in financiële problemen zijn geraakt en ondersteuning verdienen. Maar het straatbeeld in Amsterdam roept wel vragen op.
Als statiegeld relatief eenvoudig extra inkomsten kan opleveren, waarom wordt die mogelijkheid dan zo weinig benut door veel Nederlanders met een laag inkomen en enorme schulden. Waarom zijn het vooral arbeidsmigranten en verslaafden die deze kans wél grijpen?

Misschien is het tijd om naast het debat over steeds nieuwe vormen van armoede ook een eerlijk gesprek te voeren over eigen verantwoordelijkheid, financiële prikkels en de bereidheid om zelf iedere legale mogelijkheid aan te grijpen om het inkomen aan te vullen.

Wat vind jij?

Moet de overheid steeds meer regelingen optuigen, of mag ook worden verwacht dat mensen eerst zelf alle redelijke mogelijkheden benutten om hun inkomen te vergroten, zoals het verzamelen van statiegeld?

Lees ook: