In 2010 zei moeder Halsema: “Kinderen zijn geen sociaal experiment.” In 2026 is zij burgemeester van Amsterdam. Wat heeft bijna twintig jaar beleid tegen kansenongelijkheid in het Amsterdamse onderwijs opgeleverd?
In 2010 haalde Femke Halsema haar kinderen van hun basisschool in Amsterdam Oost. Haar woorden waren duidelijk: “Kinderen zijn geen sociaal experiment.” Zestien jaar later is moeder Halsema burgemeester Halsema. Amsterdam bestrijdt al bijna twintig jaar kansenongelijkheid en segregatie in het onderwijs. Toch zijn de verschillen tussen scholen en stadsdelen nog steeds groot. Tijd voor een belangrijke vraag: wat heeft al dat beleid daadwerkelijk opgeleverd?
door: A.H. Jacobs
Moeder Halsema trok in 2010 haar grens
Lang voordat Femke Halsema burgemeester werd, koos zij bewust voor De Kraal in de Transvaalbuurt. Haar kinderen zouden daar opgroeien tussen kinderen met verschillende achtergronden. Dat was geen toevallige keuze. Halsema sprak publiekelijk over het belang van gemengd onderwijs. Maar de praktijk bleek ingewikkelder.
In 2009 vertelde Halsema dat zij en haar partner regelmatig overwogen hun kinderen van school te halen. Daarbij moet één ding eerlijk worden vermeld: Halsema klaagde niet over slechte onderwijsresultaten. Ze zei juist dat de school goede resultaten behaalde. Maar ze stelde wel een duidelijke grens. Haar kinderen moesten maximale kansen krijgen en gelukkig zijn. In 2010 vertrokken haar kinderen daadwerkelijk naar een andere school. Een moedig besluit! Halsema vatte haar positie krachtig samen: “Kinderen zijn geen sociaal experiment.”
Dat was moedige en heldere moeder Halsema in 2010. En ze had gelijk!
Dan spoelen we zestien jaar vooruit
In 2018 werd Halsema burgemeester van Amsterdam. Zij werd daarmee burgemeester van een stad die al jarenlang miljoenen investeert in kansengelijkheid, het bestrijden van onderwijssegregatie, leraren, taal, rekenen, ouderbetrokkenheid en allerlei andere onderwijsprogramma’s. Halsema is uiteraard niet persoonlijk verantwoordelijk voor twintig jaar onderwijsbeleid. Er zijn verschillende colleges, wethouders, gemeenteraden en schoolbesturen verantwoordelijk geweest. Maar juist haar persoonlijke ervaring maakt de situatie in 2026 opmerkelijk. Want de vraag waarmee moeder Halsema ooit zelf werd geconfronteerd, houdt Amsterdamse ouders nog steeds bezig:
biedt de school van mijn kind voldoende kansen?
De postcode doet er nog steeds toe
De Staat van het Amsterdamse Funderend Onderwijs 2026 geeft daarop geen geruststellend antwoord.
Het Amsterdamse onderwijs is divers, maar nog steeds gesegregeerd naar het opleidingsniveau van ouders. Kinderen met hbo of wo opgeleide ouders gaan bovendien steeds vaker met elkaar naar school. Ook de onderwijsresultaten verschillen sterk.
In Nieuw West en Zuidoost halen leerlingen minder vaak de streefniveaus voor belangrijke basisvaardigheden. In Noord, Nieuw West en Zuidoost krijgen leerlingen vaker lagere schooladviezen. En juist in kwetsbare delen van de stad is het lerarentekort groot.
Dat betekent dat het in 2026 nog steeds uitmaakt waar een Amsterdams kind opgroeit en naar school gaat.
En dan zegt de wethouder: generaties
Onderwijswethouder Esmah Lahlah erkent het probleem. In een recent interview met AT5 zegt zij dat de verschillen tussen scholen en stadsdelen enorm zijn. Zij waarschuwt bovendien dat het bestrijden van kansenongelijkheid jaren en soms zelfs generaties kan duren. Dat verdient een stevig politiek debat!
Want wat betekent “generaties” eigenlijk?
Nog tien jaar?
Twintig jaar?
Dertig jaar?
Een kind heeft helemaal geen generatie de tijd.
Een kind zit één keer in groep 3. Eén keer in groep 8. Het krijgt één eerste schooladvies. Een achterstand die tijdens de basisschool ontstaat, kan bepalend zijn voor de rest van een schoolloopbaan. Het kan daarom niet zo zijn dat geduld uiteindelijk zelf onderdeel van het onderwijsbeleid wordt.
Van moeder Halsema naar burgemeester Halsema
En precies daarom zijn de woorden van moeder Halsema uit 2010 zestien jaar later zo interessant.
Kinderen zijn geen sociaal experiment.
Als dat in 2010 gold voor haar eigen kinderen, geldt dat in 2026 net zo goed voor ieder kind in Amsterdam. Ouders in Zuidoost, Nieuw West of Noord hoeven hun kinderen niet beschikbaar te stellen voor een twintigjarig maatschappelijk experiment waarvan de uitkomst ooit misschien kansengelijkheid wordt. Zij mogen vandaag goed onderwijs verwachten. Dat is geen links of rechts standpunt. Het is een basisvoorwaarde voor een stad die beweert gelijke kansen serieus te nemen.
Waar zijn de resultaten?
Daarom zou Amsterdam nu eens niet met een nieuw programma moeten komen. Eerst moet de rekening van bijna twintig jaar beleid op tafel. Wat is er sinds ongeveer 2006 aantoonbaar verbeterd? Hoe heeft de segregatie zich ontwikkeld? Hoe groot waren de verschillen tussen stadsdelen toen en hoe groot zijn ze nu? Hoeveel geld is uitgegeven? Welke programma’s werkten? Welke programma’s werkten niet? Welke doelstellingen zijn niet gehaald? En waarom niet?
Amsterdamse ouders hebben recht op die antwoorden!
Halsema en Lahlah: ga ermee naar buiten
Burgemeester Halsema en wethouder Lahlah zouden die balans wat Opinie 020 betreft gezamenlijk moeten presenteren. Niet uitsluitend in een beleidsnota van tientallen pagina’s. Ga naar AT5. Geef interviews. Organiseer een openbaar gesprek met ouders. Maak een duidelijke video waarin de cijfers worden uitgelegd. Vertel wat goed is gegaan. Maar vertel vooral ook wat níét is gelukt. Dat is geen bestuurlijke zwakte. Dat is verantwoordelijkheid nemen. Halsema hoeft daarbij niet te verdedigen wat zij als moeder in 2010 heeft gedaan. Integendeel. Ze heeft de juiste beslissing genomen voor haar kinderen. Haar uitspraak van toen zou juist het uitgangspunt moeten zijn voor het onderwijsbeleid van vandaag.
Moeder Halsema vond in 2010 dat kinderen geen sociaal experiment zijn.
Burgemeester Halsema kan in 2026 helpen duidelijk te maken wat Amsterdam sindsdien werkelijk heeft bereikt.
En als dat resultaat onvoldoende blijkt te zijn, rest uiteindelijk maar één relevante vraag:
wat gaat Amsterdam vanaf morgen anders doen?
Interessant:
Gemeentelijk onderzoek naar segregatie uit 2011
Staat van het Amsterdamse Funderend Onderwijs 2026
Recent interview met wethouder Esmah Lahlah bij AT5
