Hebben VVD, CDA en D66 nog wel empathisch vermogen? Hoe harteloos zijn ze?

De plannen van VVD, CDA en D66 om de WW fors te versoberen zijn niet zomaar een politieke keuze. Het is een fundamentele aanval op bestaanszekerheid. Hoe langer je over de gevolgen nadenkt, hoe ongemakkelijker de vraag wordt: hebben deze partijen nog voldoende maatschappelijk inzicht en empathisch vermogen? Hoe harteloos zijn ze?

Onder aanvoering van D66 minister-president Rob Jetten wil de coalitie de WW terugbrengen naar maximaal één jaar. De opbouw wordt soberder, de toegang strenger en werkzoekenden moeten sneller terug de arbeidsmarkt op.
Dat klinkt daadkrachtig in Haagse beleidsstukken en economische modellen. Maar in de echte wereld leven geen modellen. Daar leven mensen.

Oudere werknemers worden geraakt

Mensen van vijftig, vijfenvijftig of zestig jaar die hun hele leven gewerkt hebben. Mensen die vanaf hun twintigste belasting betaalden, premies afdroegen, overuren maakten, nachtdiensten draaiden en deden wat de overheid altijd van hen vroeg: werken, bijdragen en verantwoordelijkheid nemen.
En dan volgt ineens een reorganisatie. Of een faillissement. Weg baan. Wat zeggen VVD, CDA en D66 dan feitelijk tegen zo iemand?

“Bedankt voor veertig of vijfenveertig jaar werken. Bedankt voor het belasting betalen. Hier heeft u nog even een korte WW uitkering. Daarna zoekt u het verder zelf maar uit.”

Laten we eerlijk zijn: veel oudere werknemers gaan helemaal geen nieuwe baan meer vinden. Niet omdat ze niet willen werken, maar omdat werkgevers hen simpelweg niet meer aannemen. Leeftijdsdiscriminatie op de arbeidsmarkt bestaat nog steeds. Mensen vanaf hun vijftigste merken nu al dat solliciteren steeds moeilijker wordt. Toch doen VVD, CDA en D66 alsof die werkelijkheid nauwelijks bestaat.

Gezondheidsproblemen maken de situatie nog schrijnender

Voor mensen met gezondheidsproblemen wordt het risico nog groter. Werknemers met fysieke klachten, burn out, slijtage, chronische pijn of mentale problemen hebben vaak al moeite om hun huidige baan vol te houden. Na ontslag zijn zij op de arbeidsmarkt vrijwel kansloos.

Werkgevers kiezen in de praktijk zelden voor een oudere werknemer met een zwaar arbeidsverleden of gezondheidsklachten wanneer er jongere kandidaten beschikbaar zijn. Wat VVD, CDA en D66 voorstellen, is voor een grote groep mensen daarom geen activeringsbeleid, maar een route richting financiële afbraak.

Dat maakt dit beleid hardvochtig en harteloos.

Historisch lage werkloosheid zegt weinig over de toekomst

Opvallend is bovendien dat deze plannen worden gemaakt in een periode waarin de werkloosheid historisch laag is. Mogelijk zelfs op het laagste niveau in tientallen jaren. Juist dan is het eenvoudig om te roepen dat mensen sneller aan het werk moeten. Maar regeren betekent vooruitdenken. Rekening houden met economische rampscenario’s.

Wat gebeurt er bij een recessie?

Als oorlogen verder escaleren? De spanningen met Rusland toenemen? Wat als een conflict tussen de Verenigde Staten en Iran via olieprijzen, inflatie en faillissementen de wereldeconomie raakt? En wat gebeurt er als opnieuw een pandemie uitbreekt? De coronacrisis liet zien hoe snel bedrijven kunnen omvallen en werkloosheid kan oplopen.

VVD, CDA en D66 doen alsof de huidige economische situatie permanent is. Alsof economische tegenwind niet meer terugkomt. Dat is geen verantwoord bestuur, maar politieke kortzichtigheid en roekeloos.

Van WW naar bijstand en schulden

De gevolgen kunnen fors zijn. Na een korte WW periode vallen mensen terug op de bijstand. Eerst moet spaargeld worden opgebruikt. Daarna komen de pensioenreserves in beeld. Huiseigenaren kunnen uiteindelijk gedwongen worden hun vermogen aan te spreken voordat de overheid ondersteuning biedt.

Voor huurders in de vrije sector dreigt mogelijk een nog groter probleem.

Wie jarenlang gewerkt heeft en een huur van mogelijk 1600 of 1800 euro per maand betaalt, kan dat vanuit een bijstandsuitkering onmogelijk volhouden. Dan ontstaan betalingsachterstanden. Daarna volgen juridische procedures en uiteindelijk mogelijk huisuitzettingen. Na twee maanden achterstand kan het huurcontract ontbonden worden.

Woningtekort vergroot het risico

En juist daar wringt het extra hard. Nederland kampt al jaren met een enorm woningtekort. Mensen die door werkloosheid en schulden hun woning verliezen, hebben vaak nauwelijks kans op een andere betaalbare woning. De wachttijd voor een sociale huurwoning is nu al in veel gemeenten tien jaar en in veel gemeenten gaan mensen met een vluchtelingenstatus voor op de eigen bevolking..

D66, VVD en CDA accepteren dus bewust het risico dat mensen na een leven lang hard hun inkomen, woning en bestaanszekerheid verliezen.

Tegelijkertijd ziet een deel van de bevolking hoe de overheid miljarden uitgeeft aan restauratie van een een oud pand, het Binnenhof, en nog meer miljarden aan opvang van asielzoekers en vluchtelingen, inclusief dure hotelopvang. Hotels die nu al veel Nederlanders zich niet kunnen permitteren voor tijdens hun vakanties. Dat zorgt bij veel Nederlanders voor een groeiend gevoel van scheefgroei.

Niet omdat er geen begrip bestaat voor noodopvang, maar omdat werkende Nederlanders steeds vaker het gevoel krijgen dat hun eigen overheid hen sneller laat vallen dan nieuwkomers.

Vertrouwen in de politiek staat onder druk

Hoe leg je aan een 58 jarige werknemer uit dat hij na veertig jaar werken mogelijk zijn woning kwijtraakt, terwijl de overheid wel enorme bedragen uitgeeft aan tijdelijke opvanglocaties, extreem dure restauratiekosten van het Binnenhof, vijftig miljoen voor een schilderij, al decennia netto betaler is binnen de EU, etc.?

Volgens critici wordt dat gevoel van ongelijkheid niet veroorzaakt door burgers, maar door politieke keuzes van VVD, CDA en D66 zelf. Deze partijen spreken regelmatig over bestaanszekerheid, solidariteit en sociale verantwoordelijkheid. Maar uiteindelijk laat beleid zien wat politieke partijen echt belangrijk vinden. Blijkbaar is dat niet het welzijn van de hardwerkende Nederlander die opeens zijn baan verliest.

En precies daarom groeit de kritiek op de plannen om de WW fors te versoberen.

Want als beleid ertoe kan leiden dat mensen na tientallen jaren werken terechtkomen in de bijstand, schuldenproblematiek, huisuitzettingen en mogelijk dakloosheid, dan wordt één vraag steeds luider gesteld: Hebben VVD, CDA en D66 nog wel voldoende empathisch vermogen? Of is politiek bestuur in Den Haag inmiddels zo technocratisch geworden dat menselijke waardigheid ondergeschikt raakt aan spreadsheets en bezuinigingsdoelen?

Onaanvaardbaar

De voorstellen van D66, VVD en CDA zijn onaanvaardbaar. Ze moeten helemaal van tafel.

Jouw opinie

Wat vindt u van de plannen om de WW fors te verkorten? Praat mee op Opinie020.nl en deel uw ervaringen met werkloosheid, solliciteren en bestaanszekerheid.