Fooivraag via de pinautomaat is ongewenste sociale druk

_{Ingezonden door: Sandra Mertens}

De fooivraag via de pinautomaat duikt steeds vaker op. Zelfs bij het bestellen van één simpele beker koffie verschijnt de vraag of je 10, 15 of soms zelfs 20 procent fooi wilt geven. Wie niets extra’s wil betalen, moet bewust kiezen voor ‘geen fooi’. Dat lijkt vrijblijvend, maar is in werkelijkheid een geraffineerde vorm van sociale druk.

De klant moet een verzoek om geld afwijzen

Vroeger gaf een klant uit eigen beweging fooi. Bijvoorbeeld na een uitgebreid diner, bij bijzonder goede bediening of wanneer een medewerker aantoonbaar iets extra’s had gedaan. Het initiatief lag bij de klant.
De moderne pinautomaat draait dit principe om. De ondernemer vraagt om een extra betaling en de klant moet dat verzoek actief afwijzen. Vaak staat de medewerker erbij en kan die meekijken naar de keuze. Dat veroorzaakt ongemak. Veel mensen kiezen dan toch maar voor 10 of 15 procent, omdat ze niet gierig willen overkomen.

Dat is geen spontane waardering meer. Het is digitale beïnvloeding op precies het moment waarop de klant moet betalen. De knop ‘geen fooi’ voelt daardoor bijna als een afwijzing van de medewerker, terwijl de klant alleen maar weigert om méér te betalen dan de afgesproken prijs.

Waarom fooi voor normaal werk?

Waarom zou iemand fooi moeten geven voor het verkopen van een beker koffie? De medewerker neemt de bestelling aan, vult de beker en rekent af. Dat is gewoon werk waarvoor salaris wordt betaald. Een bouwvakker krijgt ook niet na iedere gelegde steen een extra bedrag. Een caissière ontvangt geen fooi voor ieder gescand product. Een buschauffeur krijgt niets extra’s wanneer hij bij de juiste halte stopt. Een verpleegkundige krijgt evenmin een percentage boven op haar loon nadat zij een patiënt heeft geholpen.
Waarom wordt in de horeca dan steeds vaker gedaan alsof de klant verantwoordelijk is voor een aanvulling op het inkomen van het personeel?

Het salaris van medewerkers hoort in de verkoopprijs te zitten. Als een ondernemer € 3,50 vraagt voor een kop koffie, moeten daarin de koffie, de huisvesting, de belastingen, de winst en een fatsoenlijk loon zijn opgenomen. De klant hoeft bij het afrekenen niet alsnog verantwoordelijk te worden gemaakt voor het personeelsbeleid.

Waar komt de digitale fooi terecht?

Er is nog een probleem met de fooivraag via de pinautomaat. De klant weet meestal helemaal niet waar het extra betaalde geld uiteindelijk terechtkomt. Gaat de volledige fooi daadwerkelijk naar de medewerker die de koffie serveert? Wordt het bedrag verdeeld onder alle medewerkers? En wordt werkelijk iedere euro later aan het personeel uitgekeerd?

Zelfs wanneer een ondernemer zegt dat alle digitale fooien naar de medewerkers gaan, blijft de vraag hoe zij dat kunnen controleren. Een medewerker kan meestal niet zien hoeveel fooi gedurende een dag via alle pinautomaten en betalingen is binnengekomen. Zonder volledig inzicht in de administratie moet het personeel erop vertrouwen dat de werkgever alles correct registreert en verdeelt. Maar vertrouwen is geen controlesysteem.

Goed salaris voor horecapersoneel

Horecaondernemers zouden het systeem moeten omdraaien. Hang bij de ingang een duidelijk bord op: ‘Wij betalen onze medewerkers een goed salaris. Onze prijzen zijn inclusief service. U hoeft geen fooi te geven.’

Zo’n boodschap is eerlijk en klantvriendelijk. De bezoeker weet vooraf waar hij aan toe is. De medewerker hoeft niet afhankelijk te zijn van toevallige fooien en de werkgever neemt verantwoordelijkheid voor een fatsoenlijk salaris.
Een hoger vast loon biedt horecamedewerkers bovendien meer financiële zekerheid. Fooi wisselt per dag, seizoen en dienst. Een structureel hoger salaris staat iedere maand op de loonstrook. Dat geeft een werknemer een sterkere positie bij bijvoorbeeld het aanvragen van een hypotheek of het zoeken naar een huurwoning.

Mijn standaardantwoord is geen fooi

Zelf hanteer ik inmiddels een vaste regel. Zodra een pinautomaat automatisch om fooi vraagt, geef ik niets. Niet omdat ik de medewerker niets gun, maar omdat ik weiger mee te werken aan deze digitale sociale druk. Ik hoop dat veel mensen dit voorbeeld gaan volgen. Wanneer klanten consequent kiezen voor ‘geen fooi’, verdwijnt deze irritante praktijk misschien vanzelf. Ondernemers worden dan aangespoord om de werkelijke kosten, inclusief een goed salaris, eerlijk in hun prijzen te verwerken.

Wat doet u wanneer een pinautomaat automatisch om fooi vraagt? Deel uw mening en stuur dit artikel door.