Decenia lang falend beleid
De wooncrisis Nederland is geen natuurramp, geen onverwachte ontwikkeling en ook geen tijdelijk probleem. Wat we vandaag zien is het directe gevolg van tientallen jaren politiek wanbeleid vanuit Den Haag. Opeenvolgende kabinetten hebben de woningmarkt systematisch ontwricht, terwijl onbekwame politici bleven volhouden dat de markt het vanzelf zou oplossen. Dat bleek een desastreuze misrekening. Met als gevolg een tekort van vierhonderdduizend woningen wat zeker niet voor 2040 opgelost is.
Jarenlang werd wonen behandeld als een economisch experiment in marktwerking. Volkshuisvesting verdween naar de achtergrond, publieke regie werd afgebroken en bestuurders deden alsof woningen vooral financiële producten waren in plaats van een basisbehoefte. Met als gevolg dat die basisbehoefte er niet meer is voor veel Nederlanders.
Politiek Den Haag heeft op dit dossier decennialang gefaald. Niet alleen door verkeerde keuzes, maar ook door een schrijnend gebrek aan kennis, visie en verantwoordelijkheidsgevoel. Veel politici die over wonen beslisten begrepen de praktijk van de woningmarkt nauwelijks en keken ondertussen harteloos weg van de enorme maatschappelijke gevolgen van hun falen.
Terwijl starters geen woning meer konden vinden, middeninkomens financieel werden uitgekleed en wachttijden voor sociale huur volledig ontspoorden, het vermogen van woningbezitters elke dag toenam, bleef Den Haag praten in abstracte modellen, stikstofschema’s, bouwtabellen en beleidsnota’s. En elke dag werd het probleem groter.
De coalities die Nederland de wooncrisis in stuurden
De politieke verantwoordelijkheid ligt breed verspreid over vrijwel alle grote bestuurspartijen van de afgelopen 25 jaar, wellicht is dat ook de oorzaak dat er geen parlementaire enquête komt om dit drama te onderzoeken.
Vrijwel alle traditionele bestuurspartijen hebben dus verantwoordelijkheid gedragen voor het huidige wooninfarct. VVD, CDA, PvdA, D66 en ChristenUnie zaten jarenlang aan de knoppen. Ook andere partijen leverden steun. Maar de oppositie gaat zeker niet vrijuit!
Niemand kan nog geloofwaardig doen alsof dit probleem door één kabinet of één crisis veroorzaakt is.
Stef Blok en de bestuursblindheid rond de woningmarkt
De uitspraak van oud VVD minister Stef Blok is inmiddels het politieke symbool geworden van die bestuursblindheid. Toen hij verklaarde dat de woningmarkt “af” was en “als een zonnetje draaide”, liet dat zien hoe ver de Haagse werkelijkheid verwijderd was geraakt van het dagelijks leven van gewone Nederlanders.
Juist rond die periode begon de crisis zich steeds harder op te stapelen. Zijn beleid was fataal voor de woningmarkt en veroorzaakte dat honderdduizenden Nederlanders nu op zoek zijn naar een woning en de woonlasten enorm stegen. Toen werd de basis gelegd voor de verarming van de middenklasse en stijgend vermogen voor de woningbezitters.
Het ministerie van Volkshuisvesting verdween. De rijksoverheid trok zich terug. Woningcorporaties werden financieel uitgeknepen. Marktwerking werd heilig verklaard. Beleggers kregen ruim baan. Ondertussen groeide de bevolking door, nam het aantal huishoudens toe en liep de woningbouw achter.
Het woningtekort explodeerde volledig
Het resultaat laat zich eenvoudig samenvatten. Rond 2007 lag het woningtekort historisch laag. Daarna explodeerde het probleem volledig. (Zie afbeelding 1) Terwijl de problemen zichtbaar groter werden, bleef Den Haag jarenlang toekijken.
Hypotheekrenteaftrek en huurtoeslagen dreven de kosten verder op
En ondertussen liep ook de financiële schade voor de samenleving gigantisch op.
De explosieve stijging van huizenprijzen kostte de schatkist namelijk enorme bedragen via de hypotheekrenteaftrek. Hoe hoger de huizenprijzen werden, hoe meer belastinggeld de overheid moest teruggeven aan huiseigenaren. Een meevaller was dat de rente daalde, maar dat is dus ook een groot risico voor de toekomst. De politiek subsidieerde daarmee jarenlang zelf de prijsopdrijving van woningen.
Daarnaast explodeerden ook de kosten van huurtoeslagen omdat huren steeds verder stegen. Opnieuw moest de belastingbetaler, in feite de middeninkomens, miljarden ophoesten om de gevolgen van politiek wanbeleid enigszins draaglijk te houden.
De wooncrisis werd dus niet alleen veroorzaakt door de politiek, maar vervolgens ook nog eens met gigantische bedragen uit de staatskas kunstmatig overeind gehouden. Dat geld had besteed kunnen worden aan het bouwen van nieuwe woningen, want door meer te bouwen dalen de woningprijzen.
Middeninkomens betalen de prijs van de wooncrisis
De grootste slachtoffers zijn ondertussen de middeninkomens geworden. Zij zijn volledig vermalen tussen koopmarkt en sociale huur. Ze verdienen zogenaamd te veel voor sociale huur en toeslagen, maar veel te weinig om nog een woning te kunnen kopen. Daardoor zitten honderdduizenden werkenden gevangen in de vrije huursector waar huren van 1.500 tot 2.000 euro inmiddels normaal zijn geworden. Vaak liggen die woonlasten hoger dan bij een koopwoning. Alleen mogen ze die koopwoning van het systeem niet kopen omdat de prijzen door jarenlang wanbeleid absurd hoog zijn geworden.
De middenklasse betaalt daardoor de rekening voor de politiek die volledig faalde.
En zodra iemand zijn baan verliest, arbeidsongeschikt raakt of met pensioen gaat, verandert die huur direct in een financieel drama. Voor veel mensen ontstaat dan een reëel risico op schulden, huisuitzetting of zelfs dakloosheid. Terugvallen op sociale huur is nauwelijks mogelijk. In delen van Nederland zijn wachttijden van tien tot vijftien jaar inmiddels normaal geworden. Tien tot vijftien jaar wachten op een woning in één van de rijkste landen ter wereld. Het betekent dus een verarming van de middeninkomens. Leuk inkomen, maar alles gaat op aan huur.
Dat is geen beleidsfout meer. Dat is structureel politiek falen.
Maar ze maakten het nog erger
Alsof de problemen op de woningmarkt nog niet voldoende zijn worden nog een aantal maatregelen genomen om de problemen te vergroten.
Nederland heeft geen woningmarkt meer maar een wooninfarct
De huidige hypotheekrenteaftrek is bovendien niet langer houdbaar. Het systeem drijft huizenprijzen verder op en kost de staat onnodig enorme bedragen. Er is geen enkele rationele reden waarom de rente van nieuwe hypotheken nog fiscaal aftrekbaar zou moeten zijn. Dus stop daarmee. De VVD blokkeert dit en daarmee is blijkbaar het partijbelang belangrijker dan het landsbelang.
Nieuwe hypotheken zouden simpelweg niet meer aftrekbaar moeten zijn. Tegelijkertijd moet de inkomstenbelasting omlaag voor iedereen die geen hypotheekrenteaftrek ontvangt.
Middeninkomens moeten eindelijk serieus ondersteund worden. Het huidige toeslagenstelsel straft juist de werkende middenklasse die geen recht heeft op hulp, maar wel wordt geconfronteerd met extreme huren.
Nederland heeft daardoor geen normale woningmarkt meer. Nederland heeft een wooninfarct. En dat infarct is volledig politiek veroorzaakt.
Externe link
- CBS cijfers woningmarkt en woningtekort
https://www.cbs.nl/ - Hoe Stef Blok de woningmarkt tegen het individu uitspeelde
- Blok laat kreupele woningmarkt achter
- Onderzoek naar woningcrisis en beleid Stef Blok (PDF)
Lees ook:
