Heeft een gezin in de bijstand méér te besteden dan werkende minima?

Nederland heeft in stilte een gigantisch parallel ondersteuningssysteem opgebouwd voor mensen met een laag inkomen. Niet alleen via gemeenten en de rijksoverheid, maar ook via honderden particuliere initiatieven, fondsen, vrijwilligersorganisaties en goede doelen. Wie alle regelingen slim combineert, kan jaarlijks duizenden euro’s aan ondersteuning ontvangen. Denk aan voedselhulp, gratis kleding, sportfondsen, laptops voor kinderen, schoolspullen, gratis uitjes, speelgoed, sinterklaascadeaus, vakanties, energieregelingen, fietsen, gratis openbaar vervoer en noodfondsen. Voor dit artikel is onderzoek gedaan naar tientallen landelijke en Amsterdamse initiatieven. Het bijbehorende Excelbestand met bronnen en organisaties is onderaan deze pagina downloadbaar gemaakt zodat iedereen de gegevens zelf kan controleren.

Een parallel sociaal systeem

De meeste Nederlanders kennen slechts een klein deel van het aanbod. Maar achter de schermen bestaat inmiddels een enorm netwerk van ondersteuning:

• voedselbanken
• kledingbanken
• speelgoedbanken
• menstruatieproducten uitgiftepunten
• gratis vakanties
• sport en cultuurfondsen
• schoolkostenfondsen
• energiehulp
• gratis fietsen
• gratis laptops
• stadspassen
• kwijtscheldingen
• noodfondsen
• weggeefwinkels
• buurtinitiatieven

Allemaal goedbedoeld. Vaak opgezet door betrokken vrijwilligers en maatschappelijke organisaties. Daar is op zichzelf weinig mis mee.

Maar de optelsom roept wél een ongemakkelijke vraag op.

Wat levert dit financieel op?

Op basis van een conservatieve berekening voor een Amsterdams gezin met twee kinderen, levend rond bijstandsniveau, ontstaat dit beeld:

En dan zijn sommige incidentele noodhulpregelingen nog niet eens meegerekend.

De grootste financiële posten zitten in:

• voedselhulp
• gratis vakanties
• schoolkosten
• sport en cultuur
• kwijtscheldingen
• energiehulp
• gratis openbaar vervoer
• noodfondsen

De ongemakkelijke vergelijking

En precies daar begint het maatschappelijke spanningsveld. Want hoe zit het ondertussen met Mohammed en Ingrid met hun kids? Twee hardwerkende Nederlanders met een minimumloon. Geen tijd om formulieren in te vullen. Geen toegang tot allerlei fondsen. Wel een torenhoge huur, stijgende energiekosten, gemeentelijke belastingen en de dagelijkse rekening van het gewone leven.
Zij betalen vaak volledig zelf voor:

• sport van de kinderen
• laptops
• kleding
• schoolreisjes
• openbaar vervoer
• contributies
• vakanties
• cadeautjes
• energie

De vraag die steeds luider wordt is daarom niet óf mensen in armoede geholpen moeten worden. Natuurlijk moeten kwetsbare mensen geholpen worden.
De echte vraag is: Is het systeem nog eerlijk wanneer werken financieel steeds minder verschil maakt?

Armoedebeleid zonder totaaloverzicht

Het opvallende is dat vrijwel niemand nog overzicht heeft over de totale waarde van alle regelingen samen. Gemeenten kijken naar hun eigen beleid. Goede doelen kijken naar hun eigen missie. Fondsen kijken naar hun eigen doelgroep. Maar wie kijkt nog naar het totaalplaatje? Wie kijkt nog naar de bijverdienste : ‘Goede doelen innen’.
Want als tientallen regelingen stapelen, ontstaat feitelijk een tweede inkomenssysteem naast de sociale zekerheid. Daarbij ontstaat ook ongelijkheid tussen minima onderling. De ene persoon kent alle regelingen, heeft een netwerk en vraagt alles aan. De ander kent de mogelijkheden niet, schaamt zich of loopt vast in bureaucratie.

Tijd voor transparantie

Juist daarom is transparantie nodig. Niet om mensen hulp af te pakken. Niet om vrijwilligerswerk verdacht te maken. Maar wel om eerlijk te durven kijken naar de vraag of het verschil tussen werken en niet werken nog groot genoeg is. Een samenleving blijft alleen stabiel wanneer werken zichtbaar loont.
Bijstandsgerechtigden verplichten om hun inkomsten door goede doelen giften op te geven is noodzakelijk.

Uitnodiging voor collectieve factchecking

Bij dit artikel staat een downloadbaar Excelbestand met tientallen organisaties, regelingen, vestigingsplaatsen en bronnen. Iedereen wordt uitgenodigd om de gegevens kritisch te controleren, aan te vullen en waar nodig te corrigeren. Mist er een regeling? Klopt een bedrag niet? Is een initiatief gestopt of juist uitgebreid? Zie het als collectieve factchecking. Want één ding is duidelijk: het Nederlandse armoedelandschap is inmiddels zó omvangrijk geworden dat bijna niemand het volledige overzicht nog heeft. U kunt onderaan dit artikel reageren of mailen naar: redactie@opinie020.nl

Download hier het bestand

Bronnen:

• Gemeente Amsterdam minimaregelingen
• Voedselbanken Nederland
• Stichting Leergeld Nederland
• Jeugdfonds Sport & Cultuur
• Armoedefonds Nederland